Çinekop ve Sarıkanat Avı Rehberi: Boğaz Kaynıyor, Kamışını Kap Gel

Eylül ortası. Bir sabah Boğaz'a bakıyorsun, martılar delirmiş gibi suya dalıyor. Su köpürüyor, küçük gümüş balıklar havaya sıçrıyor. Tanıdın mı? Çinekop geldi. Arkasından sarıkanat da gelecek. Bu yazı, o sabah kamışı kapıp çıkman için.

Önce kısa hâli. Çinekop ve sarıkanat, lüferin (Pomatomus saltatrix) boy adlarıdır. Eylül ortasından itibaren Karadeniz'den Boğaz'a ve Marmara'ya iner, hamsi sürüsünün peşinde akıntılı sularda dolaşır. Tekneden çapari, kaşık sürütme ve yemli zokayla; kıyıdan ise at-çek ve yemli zokayla avlanır. Küçük balık bol olur; ufakları denize geri bırak, seneye büyüyüp gelsinler.

Burada büyük resmi çiziyoruz: hangi ay, hangi su, hangi takım. Çaparinin renk, köstek ve iğne ayarını Çinekop Çaparisi Rehberi'nde, lüferin sevdiği sahteleri de Lüfer Avı Rehberi'nde ayrıntısıyla anlattık.

Hamsiyi bulan çinekopu bulur

Lüfer yazın Ege'den Marmara'ya, oradan Karadeniz'e çıkar. Eylül ortasından itibaren de yağlanmış hâlde geri döner: Karadeniz'den Boğaz'a ve Marmara'ya, Çanakkale Boğazı üzerinden de Ege'ye. Boğaz'da ve Marmara'da uzun süre oyalanır, bol av verir. Ekim-Kasım bu yüzden çinekop ve sarıkanatın tam zamanı.

Marmara'da yapılan bir mide içeriği çalışması da bunu doğruluyor. Lüferin midesi en çok sonbaharda doluyor. Menünün açık ara birincisi de hamsi. Sahadaki karşılığı çok basit: hamsiyi bulan, çinekopu bulur. Martıların daldığı, suyun kaynadığı yer en net işarettir.

Bir de şunu bil: Marmara'da yapılan yaş-büyüme çalışmasında ortalama çatal boy 0 yaşında 14,4 cm, 1 yaşında 19,5 cm, 2 yaşında 27,5 cm ölçülmüş. Yani sonbaharda yakaladığın çinekopların bir kısmı daha ilk yaşını doldurmamış yavrular. Onları geri bırakırsan, ertesi sonbahar seni sarıkanat olarak karşılarlar. Hem de çok daha iyi çekerler.

Gündüz mü, gece mi?

İkisinin keyfi ayrı. Gündüz balığı gözünle bulursun: kaynama, martı, yüzeye vuran hamsi. Bu saatlerde at-çek ve kaşık sürütme öne çıkar. Çapariyle çıktıysan gündüz derinliği arar, bulduğun suyu aklına yazarsın.

Gece ise yemli zokanın saatidir. Boğaz'ın eski zokacıları geceyi daha verimli bulur. Zoka-hırsız takımını ileri at, dibe doğru yavaşça süzülmeye bırak, sonra hafif hareketlerle oynat. Lüfer hareketli yemi sever. Takımı ölü bırakma; çay demlenirken bile ara ara canlandır.

Mera ve akıntı: hareketli suyu kovala

Çinekop ve sarıkanat akıntıyı sever. Boğaz'ın meşhur asansör takımı bile akıntılı su için doğmuştur. Eski Boğaz balıkçılarının meraları bugün de yol gösterir: Yeniköy Feneri, Kandilli, Çengelköy, Vaniköy, Üsküdar sahilleri ve Kumkapı önü.

Tekneden kaşık sürütüyorsan sığ ve koy içindeki akıntılı suları dene. Kıyıdaysan akıntının kıyıya yaklaştığı, suyun kıpır kıpır olduğu noktaları kolla. Durgun koyda inat etme. Balık sürüyle dolaşır; boş geçen yerde beklemek yerine kalk, yer değiştir. Çoğu zaman yüz metre ötede şenlik vardır.

Tekneden: dört yöntem, dört keyif

Yöntem	Misina / köstek	İğne	Ağırlık
Çapari	Olta 0.50, beden 0.40, köstek 0.35 (20 cm)	1-2 no kalaylı	Akıntıya göre
Kaşık sürütme	Ana hat 0.40, beden 0.30	4-8 no üçlü	30-100 gr, 1-2 adet
Yemli zoka	Olta 0.35, son beden 0.25-0.30	2, 1 veya 1/0	Kıstırma 8-15 gr, zoka 15-20 gr
Canlı yem	İri balıkta köstek 0.70-0.80 ya da çelik tel	Örnek: 5/0	Akıntıya göre

Çapari: derinliği bul, orada kal

Çapariyi aşağıdan yukarıya çekerek balığın derinliğini ararsın. Vuruşun geldiği derinliği işaretle ve takımı hep o suda tut. Çekerken hattı gevşetme. Sert köstek misinası köstekleri dik tutar, dolanmayı azaltır. Köstek kaybı sık olur; yanına yedek çapari al. 15 iğneye kadar bir çapari bu iş için bol bol yeter. Renk ve köstek ayarının inceliklerini çapari rehberinde bulursun.

Kaşık sürütme: tekne yürür, kaşık parlar

Motorlu tekneyle 2-3 mil hızla, sığ ve akıntılı koy sularında gezersin. Geleneksel tercih 0 ve 1 numara söğüt yaprağı tipi kaşıktır. Kaşık döndükçe hattı burar; ana hattan bedene geçişte mutlaka fırdöndü kullan. Kendo Ağırlıklı Fırdöndü bağlantıyla ağırlığı tek gövdede birleştirir ve misinanın bükülmesini azaltmak için tasarlanmıştır.

Balık vurdu mu hızla topla. Gevşek hatta balık misinayı keser ya da iğne düşer. Av bitince kaşıkları tatlı suyla yıka, kurula. Bir sonraki sabaha hazır olsunlar.

Kendo Ağırlıklı Fırdöndü: bağlantı ve ağırlık tek gövdede; kaşık sürütmede misinanın burulmasını azaltır.

Yemli zoka: ince takım, küçük zoka

Çinekop takımı lüfer takımından incedir, zokası da küçüktür. Yem olarak bütün hamsi, çamuka ve aterina kullanılır. İstavrit, kıraça, zargana ve izmarit parçaları da yaprak ya da sülük biçiminde kesilir. Kıstırma kurşun zokadan hafif olmalı; takımın dibe kolay inmesini ve dik durmasını sağlar. Aynı takımı biraz kalın misina ve iri iğneyle sarıkanata uyarlarsın.

Yemli takımda köstek görünmez olmalı. Seaguar Fune Harisu %100 Fluorocarbon, yemli avda doğrudan takım hazırlamak için geliştirilmiş bir köstek misinası. Kırılma indisi suya yakın olduğu için su altında silik kalır. Temkinli balık bile fark etmez.

Canlı yem: iri balığın zaafı

İri sarıkanat ve lüfer için en iyi canlı yem zarganadır. Bulamazsan istavrit ya da izmarit kullan. Yemi gergin ve canlı tut. Canlı yemin kıvranışı, iri balığı dayanamaz hâle getirir.

Kıyıdan: at-çek ve yemli zoka

Yemli su üstü takımı: Kıyıdan klasik çinekop takımında sülük zokaya kıraça takılır. Takımı akıntılı suya at, dibe inmesine izin vermeden yavaş ve kısa hareketlerle geri çek. Isırığı hissettiğin an tasmanı yap.

Takımın ölçüleri basit. Kelebeğe 40 kulaç 0.30-0.35 misina sar, ucuna 13 mm fırdöndü bağla. Fırdöndünün öbür halkasına yarım kulaç 0.25 misina ve zoka gelir. İğne 1 ya da 2 numara. Atıştan önce 20-22 kulaçlık kısmı yere ser, takımı fırdöndüden tutup savur. Kulaç ≈ 1,8 m.

Yemi kesmek de ayrı bir zanaat. Kıraçayı kuyruktan yukarı iki yanından kes, omurganın bir bölümünü kırıp at. İğneyi solungaç içinden geçirip omurganın yumuşak kısmına sapla. Boğaz'ın zoka geleneğinde istavrit, izmarit, hamsi ve ispari; yaprak, tekgöz ve şakşak olarak kesilir. Şakşakta en sevilen kıraçadır.

At-çek (spin): Kaynama gördün mü en hızlı cevap metal yemdir. Uzağa uçar, çabuk batar, sürünün ortasına iner.

• Mustad Mezashi Casting Jig: Asimetrik gövdesi çekişte güçlü yalpalar. 15'ten 60 grama kadar seçeneği var ve lüfer için önerilir. Önde assist, arkada üçlü iğneyle gelir.
• Kendo F2 20 gr Kaşık: Başta lüfer ve levrek olmak üzere spin ve light spin için geliştirilmiş, bükümlü gövdeli bir kaşık.
• Rapala Max Rap Long Range Minnow: 120 mm, 20 gr, 1,2 m dalma derinliği. Ağırlık transfer sistemi uzak atış için tasarlanmış. Sarıkanat boyunda balık gezerken çok tatlı bir seçenek.

Kendo F2 20 gr: kaynamaya uzaktan atmak için bükümlü gövdeli kaşık.

Bu ağırlıkları rahat atan bir kamış lazım. Savage Gear Defiance SG2 Shore Jig 2.90m 15-60gr kıyıdan uzağa jig ve sahte atmak için tasarlanmış. 15-60 gr atış aralığı yukarıdaki yemlerin hepsini kapsar. Hangi sahtenin hangi saatte işe yaradığını merak ediyorsan lüfer sahtesi rehberine bir göz at.

Köstek: diş meselesi

Çinekopta 0.25-0.35 aralığı önerilir. İncelik vuruş getirir ama kopma riskini de artırır. Boy büyüdükçe köstek de kalınlaşır; iri lüfer takımlarında 0.70-0.80 köstek ya da 1 mm çelik tel kullanılır. Kararı balığın boyuna göre ver: kaynamadaki çinekopa tel takarsan vuruş azalır, iri sarıkanata ince köstekle girersen takımına el sallarsın.

Çaylak hataları (hepimiz yaptık)

1. Yavruyu kovaya atmak. Çinekop sürüsünde ufak balık çok olur. Küçükleri hemen suya geri bırak; seneye sarıkanat olup dönsünler.
2. Hattı gevşetmek. Kaşıkta da çaparide de balık vurduğunda hat gergin kalmalı. Gevşeyen hatta iğne düşer ya da misina kesilir.
3. Aynı yerde çakılı kalmak. Sürü balığıdır. Hamsi gittiyse çinekop da gitmiştir. Sen de git.
4. Köstekte inat etmek. Vuruş var ama takım gidiyorsa köstek incedir; vuruş hiç yoksa belki kalındır. Balığın boyuna bak, kösteği ona göre değiştir.

Sezonun kaşık, jig ve sahte seçeneklerini Lüfer & Palamut Sezonu sayfasında topladık. 1.000 TL ve üzeri siparişte kargo ücretsiz; siparişin ertesi iş günü yola çıkar. Hafta sonuna yetişir.

Akşam sofrasında tavada çıtır çinekop, yanında roka, soğan... Haydi, rastgele!

Kaynaklar

• Hedef Balık: Lüfer balığı av teknikleri
• Yelkencinin Gazetesi: Lüfer balığı avı ve teknikleri
• Bal, Yanık, Türker (2020). Diet composition of bluefish Pomatomus saltatrix in the Sea of Marmara. Marine Science and Technology Bulletin 9(1)
• Ceyhan, Akyol, Ayaz, Juanes (2007). Age, growth, and reproductive season of bluefish in the Marmara region, Turkey. ICES Journal of Marine Science 64(3)

Görseller: Kapak: İstanbul Boğazı'ndaki lüfer sürüsü, İsa Şahintürk, CC BY-SA 4.0. Boğaz'da tekne: Fishing boat, Georgii Eletskikh, Unsplash Lisansı. Kaynama: Pomatomus saltatrix hunting, gmgshepherd (iNaturalist), kamu malı. Gece avı: People fishing with rods on the Galata Bridge in Istanbul at night, Tolga deniz Aran, Unsplash Lisansı. Boğaz kıyısı: People fishing by the water with city skyline, Pavel Mazin, Unsplash Lisansı. Dişler: Pomatomus saltatrix teeth, bobby23 (iNaturalist), CC BY 4.0. Lüfer başı: Bluefish - Pomatomus saltatrix, Jack Flanagan, CC BY 2.0. Kapak, kaynama, dişler ve lüfer başı Wikimedia Commons'tan; tekne, gece avı ve Boğaz kıyısı Unsplash'ten alınmıştır.